Een dankwoord is meestal niet verplicht, maar vaak wel één van de meest gelezen pagina’s uit je proefschrift. Ga maar na: als mensen een proefschrift in handen krijgen, bladeren ze vrijwel altijd direct naar het dankwoord op zoek naar bekende namen. Sommigen lezen het vooral omdat ze verwachten zelf genoemd te worden. Anderen zijn gewoon nieuwsgierig naar de persoonlijke kant van het onderzoek. Wat als je iemand vergeet te noemen? Hoe persoonlijk mag of moet je zijn? Je wilt niemand voor het hoofd stoten, maar ook niet té formeel blijven. In dit artikel vind je 6 praktische tips die je helpen bij het schrijven van een oprecht en evenwichtig dankwoord.
We gaan het hebben over:
- Gebruik de juiste toon en vorm
- Bedank de belangrijkste personen eerst
- Bedank verschillende instanties en organisaties
- Vermeld overige betrokkenen
- Sluit af met persoonlijke bedankjes
- Wat doe je als je iemand niet wilt bedanken?
1. Gebruik de juiste toon en vorm
Het dankwoord is een balans tussen vriendelijk en formeel. Je schrijft persoonlijker dan in de rest van je proefschrift, maar houdt wel een professionele toon aan. Vermijd te informele taal of inside jokes die alleen jij en je directe collega’s begrijpen. Denk eraan dat je dankwoord door veel mensen gelezen wordt, van vakgenoten tot familieleden die weinig van je vakgebied afweten.
Voorbeelden van passende formuleringen:
✦ Graag bedank ik …
✦ Ik ben dankbaar voor …
✦ Mijn onderzoek zou onmogelijk geweest zijn zonder de hulp en steun van …
✦ … was van onschatbare waarde bij …
✦ Mijn oprechte dank aan …
✦ Ik wil graag mijn waardering uitspreken voor …
Kies formuleringen die bij jou passen en wissel af om herhaling te voorkomen. Het mag persoonlijk zijn, maar blijf respectvol.
2. Bedank de belangrijkste personen
Begin met de mensen die direct betrokken waren bij je onderzoek. Denk hierbij aan je promotoren, co-promotoren, begeleiders, collega’s, medestudenten, mede-promovendi en eventuele respondenten of deelnemers aan je onderzoek.
Waarom deze volgorde?
Deze mensen hebben een directe bijdrage geleverd aan de totstandkoming van je proefschrift. Zij verwachten genoemd te worden en verdienen die erkenning ook. Wees specifiek waar mogelijk: benoem bijvoorbeeld een promotor die je hielp met een doorbraak in je onderzoek, of een collega die altijd tijd maakte voor een sparringsessie.
3. Bedank verschillende instanties en organisaties.
Na de personen volgen de instanties of partijen die je onderzoek mogelijk hebben gemaakt. Denk aan financiële steun, faciliteiten of andere vormen van ondersteuning.
Voorbeelden:
✦ Een onderzoeksinstituut of universiteit
✦ Een subsidieverstrekker of stichting
✦ Je werkgever of onderzoeksgroep
✦ Een laboratorium of onderzoeksfaciliteit
Deze bedankjes zijn vaak korter en formeler, maar niet minder belangrijk. Zeker als er contractuele afspraken zijn gemaakt, is het verstandig om deze partijen expliciet te noemen.
4. Vermeld overige betrokkenen
Er zijn altijd mensen die op de achtergrond een bijdrage leveren, maar niet direct bij je onderzoek betrokken zijn. Denk aan een administratiemedewerker die je hielp met praktische zaken, een IT-medewerker die je redde toen je laptop crashte, of de drukker die je goed begeleidde bij het drukken van je proefschrift.
Ook kun je denken aan:
✦ Een auteur wiens proefschrift je als voorbeeld gebruikte
✦ Een bibliothecaris die je hielp met het vinden van bronnen
✦ Een taalkundige die je tekst nakeek
Deze bedankjes hoeven niet lang te zijn, maar laten wel zien dat je oog hebt voor alle hulp die je hebt ontvangen.
5. Sluit af met persoonlijke bedankjes
Het laatste deel van je dankwoord is vaak het meest persoonlijke. Hier bedank je je familie, vrienden, partner, huisgenoten of andere dierbaren die je door het promotietraject heen hebben geholpen. Niet met inhoudelijke kennis, maar met mentale steun, afleiding, geduld of gewoon een luisterend oor.
Voorbeelden:
✦ Je partner die je steunde tijdens late avonden en weekenden werken
✦ Je ouders die altijd in je geloofden
✦ Je kinderen die geduld hadden wanneer je weer achter de laptop zat
✦ Vrienden die zorgden voor ontspanning en afleiding
Dit deel mag wat informeler en emotioneler zijn. Het is jouw ruimte om oprecht je dankbaarheid te tonen aan de mensen die je door moeilijke momenten heen hebben geholpen.
6. Wat doe je als je niet wilt bedanken?
Dit is misschien wel de lastigste vraag: wat doe je als je helemaal niet tevreden bent met de inbreng van bijvoorbeeld één van je promotoren? Of als een begeleider juist obstakels opwierp in plaats van hielp?
Het antwoord: noem iedereen, maar bedank alleen waar dank verschuldigd is.
Het is immers jouw dankwoord. Iemand weglaten is geen optie, want je weet nooit wanneer je weer met die persoon te maken krijgt. Bovendien valt het op als een belangrijke betrokkene ontbreekt.
Een voorbeeld:
Stel, een co-begeleider deelde aan het begin van je promotie niet de kennis waar je behoefte aan had. Tegen het einde van je onderzoek trapte hij echter op de rem omdat hij vond dat juist die kennis nog ontbrak. Erg vervelend, maar hem weglaten is geen optie.
Oplossing:
Bedank hem op een neutrale of positieve manier, zonder iets te zeggen wat niet waar is. Bijvoorbeeld: “Ik bedank [naam] voor zijn kritische blik die het proefschrift naar een hoger niveau heeft weten te tillen, ook toen ik dacht al klaar te zijn.”
Zo geef je een positieve draai aan de situatie zonder onoprecht te zijn. Je bedankt diegene niet voor iets waar je hem geen dank voor verschuldigd bent, maar erkent wel zijn rol.
Klaar om je proefschrift te laten drukken?
Heb je je dankwoord geschreven en is je proefschrift klaar? Dan is het tijd voor de volgende stap: het proefschrift drukken. Bij Gildeprint begeleiden we je van A tot Z. Van advies over papiersoort en afwerking tot het verzorgen van de perfecte druk en binding. Zo kun jij met een gerust hart je proefschrift verdedigen.
